Szczegółowe informacje
 O seminariach
 Tematy wystąpień
 Streszczenia
 Prezentacje
 Zdjęcia
 Inne seminaria
Powiązane informacje
 Zestaw Farmaceutyczny
w STATISTICA

 Prezentacje z seminarium:
Zastosowania analizy
danych w przemyśle
farmaceutycznym

 Zastosowania STATISTICA
w przemyśle
farmaceutycznym

 Materiały informacyjne
 Ochrona zdrowia


Seminarium
PRAKTYCZNA STATYSTYKA W MEDYCYNIE I FARMACJI – PLANOWANIE BADAŃ I OPRACOWYWANIE WYNIKÓW

Marzec 2008


Wybrane aspekty metodologii planowania i przeprowadzania badań w naukach biomedycznych
Specyfika badań empirycznych prowadzonych w obszarze medycyny i farmacji sprawia, że poprawne ich zaplanowanie i przeprowadzenie jest w praktyce bardzo trudne. Wymogi metodologiczne (np. randomizacja) są często bardzo trudne do spełnienia. Jednocześnie badaczowi na ogół zależy na możliwości generalizowania wyników. W trakcie wykładu zostaną omówione najważniejsze problemy z jakimi badacz styka się na różnych etapach procesu badawczego oraz wskazane sposoby ich rozwiązywania w oparciu o podejście statystyczne.

Polski lek innowacyjny w terapii cukrzycy typu 2 oparty na mechanizmie oddziaływania poprzez receptor PPAR γ – badania przedkliniczne
Poszukiwanie nowych produktów leczniczych jest niezwykle czasochłonnym, wieloetapowym procesem, który wymaga zaangażowania specjalistów z wielu dziedzin badań naukowych. Jednocześnie spełnienie wymagających kryteriów instytucji dopuszczających lek do dalszych etapów procedury wiąże się z zapewnieniem znakomitej organizacji pracy badawczej, jej metodyki, jakości i prowadzenia odpowiedniej dokumentacji. Ze względu na te wymagania odpowiednie zaplanowanie badań empirycznych, gromadzenie danych, wszechstronna ich analiza oraz poprawna interpretacja stanowią jeden z ważnych elementów wpływających na powodzenie całego przedsięwzięcia. W trakcie wystąpienia zostanie przybliżona problematyka badań przedklinicznych.

Czynniki wpływające na przeżycie chorych na chłoniaki złośliwe
W latach 1997–2007 leczono w Klinice Nowotworów Układu Chłonnego Instytutu Onkologii w Warszawie 351 chorych na nowotwory chemiowrażliwe nawrotowe i/lub o podwyższonym ryzyku (chłoniak Hodgkina – 145, chłoniak nie-Hodgkina – 129, szpiczak plazmocytowy – 53, nowotwory lite – 24 chorych) z zastosowaniem chemioterapii w wysokich dawkach z autotransplantacją komórek CD34+. Głównym celem badania retrospektywnego była ocena wyników stosowanego leczenia. Na początek oceniono czas przeżycia całkowitego w badanej grupie chorych poddanych procedurze autotransplantacji (HCT). Przeprowadzono również analizy oceniające wpływ czynników jakościowych (np. płci, rodzaju rozpoznania, rodzaju zastosowanej chemioterapii, skategoryzowanej dawki komórek CD34/kg) oraz ilościowych (np. wiek, dawka komórek CD34/kg) na zróżnicowanie czasów przeżycia całkowitego. W kolejnej części analizy oceniono łączny wpływ uwzględnionych w badaniach zmiennych jakościowych i ilościowych na całkowity czas przeżycia. W tym celu zastosowano model proporcjonalnego hazardu Coxa. Uzyskane wyniki wskazują na zadowalające bezpieczeństwo i znaczącą klinicznie skuteczność autotransplantacji w leczeniu chorych na chłoniaki o wysokim ryzyku, jednak również na potrzebę dalszych badań nad optymalizacją kondycjonowania oraz jakości materiału komórkowego.

EUROTRANSFER - europejski wieloośrodkowy rejestr pacjentów z zawałem mięśnia sercowego. Przegląd wybranych analiz z wykorzystaniem wskaźnika skłonności (propensity score).
Badanie EUROTRANSFER jest jednym z większych międzynarodowych projektów naukowych koordynowanych przez polskich naukowców (ośrodek krakowski). W rejestrze Eurotransfer zbierano dane o kolejnych chorych leczonych z powodu zawału serca w 15 specjalistycznych ośrodkach kardiologicznych leczących zawał serca metodami inwazyjnymi (przezskórna angioplastyka tętnic wieńcowych) w Europie w okresie od 2005 do 2007 roku. Dane zbierano, używając elektronicznego sposobu raportowania informacji o przebiegu choroby pacjenta (www.eurotransfer.org). Ostatecznie do rejestru włączono 1650 pacjentów. Wyniki i dokładne analizy rejestru zaowocowały wieloma ciekawymi i istotnymi obserwacjami klinicznymi, które mogą mieć wpływ na leczenie zawału serca w przyszłości. Jednym z celów badania było zweryfikowanie, czy zastosowanie leków z grupy blokerów receptorów GP2b/3a w fazie przedszpitalnej w porównaniu do fazy szpitalnej lub niezastosowanie w ogóle tego leku ma korzystne działanie rokownicze. W badaniach rejestrowych często występują różnice w charakterystykach wyjściowych, demograficznych itp. między badanymi grupami, dlatego należało rozważyć analizy statystyczne anihilujące wpływ tych potencjalnych czynników zakłócających. W tym celu wykorzystano wskaźnik skłonności (propensity score). Wyniki rejestru zostały zaprezentowane podczas europejskich i amerykańskich konferencji kardiologicznych.

Niestandardowe techniki wspomagania diagnostyki kardiologicznej
W przeciwieństwie do powszechnie stosowanych metod jednowymiarowych wielowymiarowe techniki badawcze ( statystyczne, data-mining) umożliwiają wykrycie i wyeliminowanie zmiennych redundantnych, wikłających, mediacyjnych oraz efektów interakcyjnych. Możliwości te mają zasadniczy wpływ na zbudowanie prawidłowego modelu prognostycznego. W realizowanym badaniu podjęto próbę oceny wartości prognostycznej najczęściej wykorzystywanych przez kardiologów wskaźników zmienności krótko- i długoterminowej częstości uderzeń serca. Prace zrealizowano, wykorzystując bazę danych koronarograficznych. Zawiera ona informacje o 358 parametrach wyrażonych w rozmaitych skalach pomiarowych uzyskanych od 550 pacjentów. Równolegle z danymi alfanumerycznymi rejestrowane były zapisy elektrokardiograficzne przy użyciu aparatury MEDEA w 12-odprowadzeniowym systemie Francka. U każdego pacjenta zapisy zostały wykonane co najmniej dwukrotnie (przed i po koronarografii). Analizy zapisu EKG oraz częstości uderzeń serca w dziedzinach czasu, częstotliwości i połączonych dziedzinach czasu-częstotliwości dokonano przy użyciu zaprojektowanych w Katedrze Informatyki i Statystyki Uniwersytetu Medycznego narzędzi wirtualnych. Z tak uzyskanych danych wytworzono w programie STATISTICA Data Miner zbiory uczący i testujący i wykorzystano je do realizacji zadań klasyfikacyjnych mających na celu udzielenie odpowiedzi na określone przez kardiologów zapytania. Zadania te obejmują one 20 modeli wielowymiarowych.

Krzywe ROC w STATISTICA
Krzywa ROC (Receiver Operating Characteristic) jest narzędziem do oceny poprawności klasyfikatora, zapewnia ona łączny opis jego czułości i specyficzność. Ten sposób wspomagania systemu decyzyjnego jest szeroko stosowany w różnych obszarach analizy danych, również w diagnostyce medycznej. Zaprezentowane zostanie rozszerzenie programu STATISTICA do wykreślania krzywych ROC oraz poszukiwania optymalnego punktu odcięcia, również przy zdefiniowanych przez użytkownika kosztach błędnych klasyfikacji. Moduł ten umożliwia również porównywanie dwóch krzywych ROC pochodzących z prób zależnych lub niezależnych.

Statystyczna analiza zależności pomiędzy obrazem morfologicznym i zmiennymi cytogetycznymi w mięsakach tkanek miękkich
Mięsaki tkanek miękkich należą do rzadkich złośliwych nowotworów; ich częstość nie przekracza 1% ogółu złośliwych nowotworów człowieka. Jest to bardzo heterogenna grupa chorób – klasyfikacja WHO do złośliwych nowotworów tkanek miękkich zalicza ponad 40 jednostek kliniczno-morfologicznych różniących się biologią guza, wrażliwością na leczenie oraz rokowaniem. Jedynym niekwestionowanym czynnikiem o znaczeniu rokowniczym u chorych na mięsaki tkanek miękkich jest zaawansowanie kliniczne choroby w chwili jej rozpoznania. Znaczenie rokownicze innych parametrów kliniczno-morfologicznych, cytogenetycznych i molekularnych pozostaje kwestią otwartą i wymaga analizy statystycznej opartej na dużej liczbie chorych i analiza taka jest przedmiotem tej pracy. Do wyjaśnienia pozostaje również rola zaburzeń struktury i liczby chromosomów w powstawaniu poszczególnych postaci mięsaków, zwłaszcza tych, w których nie wykryto dotychczas specyficznej aberracji chromosomowej.

Co można wydobyć z danych ankietowych?
Przedmiotem badań są dane o stosowaniu antykoncepcji, wieku, wykształceniu oraz pragnieniu posiadania dzieci w przyszłości. Ciąg analiz rozpoczyna test chi-kwadrat dla tabel kontyngencji. Kolejne analizy to analiza korespondencji, liniowy model prawdopodobieństwa oraz model regresji logistycznej. Bardziej szczegółowo opisane są różne analizy logitowe budowane z wykorzystaniem uogólnionego modelu liniowego. Kolejne głębsze analizy odkrywają coraz bardziej interesujące powiązania między danymi. Tych zależności nie wykryły proste analizy tabel wielodzielczych. Referat nie omawia szczegółowo metod oraz założeń wykorzystywanych analiz, a jedynie podawana jest krótka ich charakterystyka. Nacisk położony jest na refleksję: co nam dało zastosowanie analiz?